میان تهدید و گفتوگو؛ بازگشت پرونده هستهای ایران به مدار چانهزنی جهانی
مسعود پزشکیان با صدور دستور به دستگاه دیپلماسی برای آغاز گفتوگو با آمریکا، نشانههایی از کاهش تنش در مسیر احتمال تقابل نظامی را آشکار کرد. در حالی که واشنگتن ناوها و جنگندههای خود را در منطقه مستقر کرده، دیپلماسی پشتپرده با میانجیگری کشورهای منطقه جریان دارد. آمریکا شروطی چون توقف غنیسازی، محدودسازی برنامه موشکی و قطع حمایت از گروههای مقاومت را مطرح کرده، در حالی که تهران این حوزهها را خطوط قرمز میداند و بازگشت به مذاکرات را در چارچوب کاهش تحریمها دنبال میکند.
فرارو- مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، اعلام کرده است که به دیپلماتهای کشور دستور داده برای آغاز گفتوگو با ایالات متحده تلاش کنند؛ اقدامی که بهعنوان نشانهای از کاهش تنشها در مسیر احتمال رویارویی نظامی ارزیابی میشود. او روز سهشنبه در پیامی در شبکههای اجتماعی نوشت که به وزیر امور خارجه مأموریت داده است «در مسیر گفتوگوهای عادلانه و منصفانه گام بردارد.» این موضعگیری، گزارشهایی را تأیید میکند که بر اساس آنها تهران آمادگی خود را برای مشارکت در مذاکراتی که به ابتکار ترکیه و با هدف کاهش تنشها سازماندهی میشود، اعلام کرده است.
به گزارش فرارو به نقل از شبکه الجزیره، در هفتههای اخیر، ایالات متحده ناوهای جنگی خود را در منطقه مستقر کرده و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، چندین بار تهدیدهایی را مطرح کرده است. با این حال، اظهارات و گزارشهای منتشرشده از هر دو طرف در پایان هفته گذشته و تا روز دوشنبه نشان میدهد که دیپلماسی پشتپرده در حال پیشرفت است. مسعود پزشکیان در پیام خود تصریح کرد: «به وزیر امور خارجه دستور دادهام، مشروط بر آنکه فضای مناسبی عاری از تهدید و انتظارات غیرمنطقی وجود داشته باشد، گفتوگوهای عادلانه و منصفانه را با هدایت اصول عزت، حکمت و مصلحت دنبال کند.»
تهران روز دوشنبه اعلام کرده بود که چندین ابتکار دیپلماتیک ارائهشده از سوی کشورهای منطقه از جمله قطر، ترکیه، مصر و عمان، را برای کاهش تنش با واشنگتن بررسی میکند و افزوده بود که انتظار دارد چارچوبی برای گفتوگوها در روزهای آینده شکل بگیرد. گزارشهایی که بعدتر در همان روز منتشر شد، حاکی از آن بود که مذاکرات قرار است روز جمعه در استانبول برگزار شود و استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در آن حضور داشته باشند. با این حال، نه تهران و نه واشنگتن این گزارشها را بهطور رسمی تأیید نکردهاند.
دونالد ترامپ در ماه ژانویه ناوهای جنگی ایالات متحده را به خاورمیانه اعزام کرد و متعهد شد در حمایت از معترضان وارد عمل شود. اما رئیسجمهور آمریکا پس از آن مسیر خود را تغییر داد و از تهران خواست برای ازسرگیری گفتوگوها درباره برنامه هستهایاش به توافق برسد؛ مذاکراتی که در ماه ژوئن و در پی حملات اسرائیل و ایالات متحده به ایران متوقف شده بود.
در این مدت، دیپلماسی غیرعلنی ادامه یافته و نشانههایی از پیشرفت آن در پایان هفته گذشته آشکار شده است. ترامپ روز یکشنبه اعلام کرد که آمریکا با ایران در حال گفتوگو است. یک روز بعد، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، تأیید کرد که مذاکرات غیرمستقیم در جریان است. بقایی گفت: «کشورهای منطقه در حال میانجیگری در تبادل پیامها هستند»، بیآنکه جزئیات بیشتری ارائه دهد. او افزود: «چندین محور مورد بررسی قرار گرفته و ما در حال نهاییسازی جزئیات هر مرحله از روند دیپلماتیک هستیم؛ روندی که امیدواریم در روزهای آینده به جمعبندی برسد.»
خبرگزاری دولتی ایرنا گزارش داد که عباس عراقچی برای گفتوگو درباره آخرین تحولات، تماسهای تلفنی با همتایان خود در عربستان سعودی، مصر و ترکیه برقرار کرده است. ساعاتی بعد، خبرگزاری فارس به نقل از یک منبع ناشناس اعلام کرد که مسعود پزشکیان دستور ازسرگیری مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران را صادر کرده است. فارس نوشت: «ایران و ایالات متحده درباره پرونده هستهای گفتوگو خواهند کرد»، بیآنکه تاریخ مشخصی برای این مذاکرات اعلام شود. همچنین، خبرگزاری تسنیم روز دوشنبه گزارش داد که عباس عراقچی قرار است در همین چارچوب با استیو ویتکاف دیدار کند. در همین حال، یکی از مقامهای کاخ سفید اعلام کرد که ویتکاف روز سهشنبه وارد اسرائیل خواهد شد و با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر این کشور، دیدار خواهد کرد.
میان تهدید و گفتوگو؛ بازگشت پرونده هستهای ایران به مدار چانهزنی جهانی
گزارشها درباره زمانبندی مذاکرات در شرایطی منتشر میشود که ایران همزمان خود را برای احتمال حمله آمریکا آماده میکند؛ آن هم در حالی که ناوهای هواپیمابر و جنگندههای ایالات متحده در اقیانوس هند مستقر شدهاند و به اندازهای به منطقه نزدیک هستند که در صورت لزوم بتوانند از هرگونه عملیات نظامی پشتیبانی کنند.
ایالات متحده و اتحادیه اروپا سالهاست نسبت به احتمال تلاش ایران برای دستیابی به سلاح هستهای ابراز نگرانی میکنند، در حالی که تهران همواره تأکید دارد برنامه هستهایاش ماهیتی کاملاً غیرنظامی دارد. با وجود اعلام آمادگی ایران برای بازگشت به مسیر گفتوگو، گفته میشود واشنگتن شرایط مشخصی را برای ازسرگیری مذاکرات مطرح کرده است. به گفته منابع ایرانی در گفتوگو با خبرگزاری رویترز، دونالد ترامپ برای آغاز دوباره مذاکرات خواستار آن شده است که ایران با توقف غنیسازی اورانیوم، محدود کردن برنامه موشکی و قطع حمایت از گروههای مقاومت در منطقه موافقت کند.
در گذشته، ایران در قبال پرونده هستهای از خود انعطاف نشان داده است، اما موضوع موشکها و متحدان منطقهای همواره بهعنوان خطوط قرمز و حوزههای غیرقابل مذاکره تلقی شدهاند. هنوز مشخص نیست که آیا تهران در شرایط کنونی که بهشدت به کاهش تحریمها برای ترمیم اقتصاد نیاز دارد حاضر به تغییر این موضع خواهد بود یا نه.
در ماه ژوئن، مقامهای آمریکایی و ایرانی مذاکراتی را در عمان آغاز کرده بودند، اما این روند پس از حمله اسرائیل به ایران و سپس بمباران تأسیسات هستهای این کشور توسط ایالات متحده متوقف شد. ترامپ روز یکشنبه گفت که ایران «بهطور جدی در حال گفتوگو» با آمریکا است، اما همزمان تأکید کرد: «ما کشتیهای بسیار بزرگ و قدرتمندی را به آن سمت روانه کردهایم.» در همین حال، آیتالله علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، نیز لحن قاطعی اتخاذ کرد و روز یکشنبه هشدار داد که هرگونه حملهای میتواند به «جنگی منطقهای» منجر شود.مسعود پزشکیان با صدور دستور به دستگاه دیپلماسی برای آغاز گفتوگو با آمریکا، نشانههایی از کاهش تنش در مسیر احتمال تقابل نظامی را آشکار کرد. در حالی که واشنگتن ناوها و جنگندههای خود را در منطقه مستقر کرده، دیپلماسی پشتپرده با میانجیگری کشورهای منطقه جریان دارد. آمریکا شروطی چون توقف غنیسازی، محدودسازی برنامه موشکی و قطع حمایت از گروههای مقاومت را مطرح کرده، در حالی که تهران این حوزهها را خطوط قرمز میداند و بازگشت به مذاکرات را در چارچوب کاهش تحریمها دنبال میکند.
